Để đưa Đà Nẵng trở thành “đô thị sinh thái và thông minh,... đáng sống, đẳng cấp khu vực Châu Á”, việc thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng miền núi và đồng bằng là yêu cầu cấp thiết. Thực tế cho thấy, những điểm nghẽn về hạ tầng và sinh kế tại phía Tây không chỉ là thách thức, mà còn là dư địa lớn để thành phố khai thác các mô hình kinh tế mới. Nhận diện đúng giá trị và đầu tư đúng tầm vào khu vực này chính là chìa khóa tạo nên một hệ sinh thái phát triển hài hòa, đảm bảo mục tiêu “không ai bị bỏ lại phía sau”.
1. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi của thành phố Đà Nẵng thời gian qua
Khu vực đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi Đà Nẵng chiếm đến 3/4 diện tích thành phố, có 157,42 km đường biên giới giáp Lào, giữ vị trí xung yếu về quốc phòng, an ninh. Địa bàn có hơn 37 dân tộc (chủ yếu là Cơ Tu, Co, Xê Đăng, Gié Triêng, Hoa) với khoảng 161.251 người, chiếm 5,5% dân số toàn thành phố [1].
Thời gian qua, kinh tế - xã hội vùng miền núi cơ bản ổn định nhờ các chính sách an sinh xã hội đồng bộ. Các mô hình sinh kế (trồng dược liệu, keo lai, chăn nuôi) được duy trì; hạ tầng điện, nước, y tế, giáo dục (hỗ trợ học phí, bảo hiểm y tế) được tăng cường, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào. An ninh chính trị được giữ vững; công tác tuyên truyền pháp luật, bài trừ hủ tục và chuẩn bị Đại hội Đảng bộ cấp xã nhiệm kỳ 2025-2030 được triển khai nghiêm túc.
Tuy nhiên, sự phát triển tại đây còn chậm và thiếu bền vững. Sản xuất còn nhỏ lẻ; tỷ lệ hộ nghèo còn cao, nguy cơ tái nghèo lớn do thường xuyên chịu tác động của thiên tai. Kết cấu hạ tầng giao thông và viễn thông thiếu đồng bộ, nhiều tuyến huyết mạch xuống cấp gây khó khăn cho lưu thông và nắm bắt tình hình cơ sở. Ngoài ra, chất lượng nguồn nhân lực, đội ngũ cán bộ cơ sở cũng như điều kiện cơ sở vật chất, giáo viên y tế - giáo dục tại nhiều nơi vẫn chưa đạt chuẩn.
Quốc bảo “Sâm Ngọc Linh” tại Lễ hội Sâm Ngọc Linh và Dược liệu quốc tế Đà Nẵng 2026 (Nguồn: Internet)
2. Bối cảnh phát triển và những yêu cầu đặt ra đối với khu vực miền núi thành phố Đà Nẵng
Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ I Đảng bộ thành phố Đà Nẵng xác định phát triển khu vực miền núi trở thành vùng nguyên liệu lâm sản, dược liệu quốc gia; phát triển nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế vườn, trang trại; đồng thời khai thác hiệu quả giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số gắn với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Xa hơn, khu vực miền núi được kỳ vọng đóng góp vào mục tiêu xây dựng Đà Nẵng trở thành đô thị sinh thái, thông minh, trung tâm logistics, đổi mới sáng tạo và thành phố đáng sống của khu vực châu Á.
Thực tiễn cho thấy khu vực miền núi của thành phố có nhiều lợi thế nổi bật về tài nguyên rừng, dược liệu, đặc biệt là sâm Ngọc Linh; quỹ đất phát triển nông - lâm nghiệp; không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số và hệ sinh thái thuận lợi để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Cùng với các cơ chế, chính sách đặc thù của Trung ương và thành phố, đây là nền tảng quan trọng để hình thành các chuỗi giá trị trong lĩnh vực dược liệu, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và dịch vụ du lịch bền vững.
Tuy nhiên, khu vực miền núi vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Quy mô kinh tế còn nhỏ, cơ cấu sản xuất chuyển dịch chậm; kết cấu hạ tầng giao thông, hạ tầng số và hạ tầng xã hội chưa đồng bộ; chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, nhất là lao động có kỹ năng; liên kết sản xuất, thu hút đầu tư và phát triển chuỗi giá trị chưa đáp ứng yêu cầu. Khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng vẫn còn khá lớn, trong khi yêu cầu thực hiện chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và nâng cao đời sống đồng bào dân tộc thiểu số ngày càng cao.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu không chỉ là khai thác hiệu quả các tiềm năng phát triển mà còn phải xây dựng đội ngũ cán bộ xã miền núi có tư duy phát triển, năng lực quản trị hiện đại, khả năng huy động nguồn lực, liên kết các chủ thể và tổ chức thực hiện hiệu quả các mục tiêu phát triển của thành phố. Đây chính là nhân tố quyết định để chuyển hóa tiềm năng thành động lực phát triển bền vững khu vực miền núi trong giai đoạn mới.
Làng Lâng Loan, xã Trà Tập, thành phố Đà Nẵng (Nguồn: Sở DTTG)
3. Tiếp tục phát huy tiềm năng vùng miền núi, tạo nền tảng phát triển bền vững thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh mới
Nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển kinh tế - xã hội giữa khu vực miền núi với vùng đồng bằng, thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo, tạo việc làm ổn định cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số; qua đó đóng góp vào sự phát triển để đạt mục tiêu chung của thành phố Đà Nẵng, cần chú trọng:
Thứ nhất, tập trung rà soát, hoàn thiện quy hoạch phát triển khu vực miền núi phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; chú trọng phát triển hạ tầng giao thông, khu kinh tế cửa khẩu, chợ biên giới và sắp xếp dân cư gắn với phòng, chống thiên tai. Ưu tiên đầu tư các tuyến giao thông huyết mạch kết nối vùng Tây - vùng Đông, nhất là quốc lộ 14E, 14D, 14G và các tuyến cửa khẩu Đắc Tà Oọc, Cha’nốc; đồng thời tăng cường hạ tầng công nghệ thông tin, viễn thông phục vụ chuyển đổi số, cải cách hành chính và nâng cao hiệu quả hoạt động của Trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã.
Thứ hai, tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế - xã hội miền núi theo hướng bền vững; mở rộng nguồn vốn ưu đãi cho các chương trình tạo việc làm, tăng thu nhập cho đồng bào dân tộc thiểu số. Đẩy mạnh xã hội hóa nguồn lực, lấy ngân sách nhà nước làm “vốn mồi”; đồng thời đổi mới tín dụng chính sách theo hướng tăng hạn mức, mở rộng đối tượng vay, gắn với đẩy nhanh giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và giao khoán rừng cho cộng đồng quản lý, bảo vệ và hưởng lợi.
Thứ ba, ưu tiên huy động và sử dụng hiệu quả vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài và các nguồn lực thuộc các Chương trình mục tiêu quốc gia cho phát triển miền núi; đồng thời nghiên cứu, đề xuất cơ chế đặc thù nhằm tạo nguồn lực tại chỗ để các xã miền núi chủ động đầu tư phát triển hạ tầng. Trên cơ sở đó, rà soát, sắp xếp thứ tự ưu tiên các dự án đầu tư, bảo đảm sử dụng vốn tập trung, hiệu quả, gắn với việc nhân rộng các mô hình phát triển sản xuất đã phát huy hiệu quả trong giai đoạn 2021-2025.
Thứ tư, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và y tế tại khu vực miền núi; chú trọng phát triển nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề, gắn bó lâu dài với địa bàn. Ưu tiên các chương trình đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tiễn và các dự án đầu tư; tăng cường sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý trong tổ chức đào tạo về chế biến, bảo quản nông - lâm sản, phát triển cây dược liệu, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch cộng đồng, vận hành thiết bị sản xuất… Đồng thời, củng cố mạng lưới y tế cơ sở, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, đẩy mạnh y tế dự phòng, chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế và có chính sách đãi ngộ phù hợp đối với đội ngũ y tế công tác tại vùng khó khăn.
Thứ năm, xây dựng cơ chế ưu đãi vượt trội về thuế, đất đai và thủ tục hành chính nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư vào khu vực miền núi, nhất là trong các lĩnh vực có tiềm năng và lợi thế như nông nghiệp công nghệ cao, phát triển cây dược liệu, chế biến nông - lâm sản, thủy điện vừa và nhỏ, khai thác và chế biến khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường. Nghiên cứu áp dụng hệ số ưu đãi đối với khu vực miền núi trong triển khai các chính sách hiện hành, nhất là các nghị quyết về khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn và liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.
Thứ sáu, khai thác hiệu quả giá trị kinh tế từ rừng theo hướng bền vững thông qua khuyến khích các dự án quản lý, bảo vệ rừng gắn với phát triển sinh kế, trồng và phát triển cây dược liệu dưới tán rừng, nghiên cứu tham gia thị trường carbon. Song song đó, tiếp tục phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho khu vực miền núi thành phố.
Vùng miền núi giữ vị trí đặc biệt trong không gian phát triển của thành phố Đà Nẵng, không chỉ về kinh tế - xã hội mà còn về văn hóa, môi trường và quốc phòng - an ninh. Việc nhận diện đúng tiềm năng, nhìn nhận thách thức và triển khai các giải pháp phù hợp sẽ mở ra dư địa phát triển mới cho khu vực này. Khi các lợi thế được khai thác hiệu quả, chính sách được tổ chức thực hiện đồng bộ và người dân thực sự trở thành chủ thể của quá trình phát triển, vùng miền núi sẽ từng bước vươn lên, đóng góp ngày càng rõ nét vào mục tiêu xây dựng Đà Nẵng phát triển nhanh, bền vững và hài hòa trong giai đoạn tới./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sở Dân tộc và Tôn giáo (2025), Báo cáo số 1184/BC-SDTTG ngày 30-10-2025 về tình hình kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi công tác tín ngưỡng, tôn giáo năm 2025, tr.1.
2. Đảng bộ thành phố Đà Nẵng (2025), Nghị quyết Đại hội Đại biểu lần thứ I Đảng bộ thành phố Đà Nẵng, nhiệm kỳ 2025-2030.