1. Mở đầu
Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của thành phố Đà Nẵng hiện chiếm khoảng ba phần tư diện tích thành phố, có 157,42 km đường biên giới giáp nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, giữ vị trí xung yếu về quốc phòng, an ninh. Thành phố có 6 xã biên giới gồm La Êê, La Dêê, Đắc Pring, A Vương, Tây Giang và Hùng Sơn. Đây không chỉ là địa bàn sinh sống lâu đời của đồng bào các dân tộc thiểu số mà còn là không gian trực tiếp gắn kết giữa phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền và xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trong Chiến lược bảo vệ biên giới quốc gia, Đảng xác định xây dựng, quản lý và bảo vệ biên giới là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát huy sức mạnh tổng hợp của đất nước, trong đó nhân dân là nền tảng quan trọng để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
Từ góc nhìn đó, bảo vệ biên giới không thể chỉ được đo bằng khả năng kiểm soát đường biên, mốc giới hay hiệu quả hoạt động của các lực lượng chuyên trách. Một biên giới bền vững phải được xây dựng trên nền tảng của lòng dân. Đối với Đà Nẵng, phát huy vai trò đồng bào dân tộc thiểu số vì vậy không chỉ là thực hiện chính sách dân tộc, mà còn là trực tiếp xây dựng thế trận lòng dân, củng cố nền tảng chính trị - xã hội của chủ quyền quốc gia ở địa bàn biên giới.
Khẩu hiệu tuyên truyền vùng biên giới tại thôn Đắc Ngol, xã La Êê, thành phố Đà Nẵng (Ảnh: NTD)
2. Thế trận lòng dân - nền tảng giữ vững chủ quyền ở vùng biên giới
Bảo vệ chủ quyền biên giới không chỉ là kiểm soát đường biên, mốc giới và duy trì sự hiện diện của lực lượng chuyên trách, mà còn là bảo đảm sự ổn định chính trị - xã hội và sự đồng thuận của cộng đồng dân cư tại địa bàn. Thế trận lòng dân vì thế là nền tảng xã hội của thế trận bảo vệ biên giới, tạo sự gắn kết giữa chủ trương của Đảng, quản lý của Nhà nước với trách nhiệm của nhân dân trong giữ gìn địa bàn và bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.
Một là, dân cư ổn định tạo nền tảng xã hội cho chủ quyền. Biên giới là không gian sinh sống, lao động và gắn bó lâu dài của cộng đồng dân cư. Khi đời sống ổn định, người dân gắn bó với địa bàn và có trách nhiệm với cộng đồng, sự hiện diện của quốc gia trên biên giới được duy trì thường xuyên, liên tục.
Hai là, dân cư tại chỗ tạo lợi thế nắm địa bàn. Đồng bào dân tộc thiểu số có hiểu biết sâu về địa hình, phong tục, quan hệ cộng đồng và đời sống thôn bản. Đây là nguồn thông tin trực tiếp giúp nhận biết sớm biến động, hỗ trợ dự báo và xử lý vấn đề ngay từ cơ sở khi được kết nối với cấp ủy, chính quyền và lực lượng chức năng.
Ba là, lòng dân quyết định hiệu quả thực thi chính sách và pháp luật. Chủ trương đúng chỉ tạo ra kết quả khi được người dân hiểu, tin và thực hiện. Chính sách sát thực tiễn, quyền lợi được bảo đảm, tiếng nói được lắng nghe sẽ tạo đồng thuận; đồng thuận làm tăng tính chủ động trong chấp hành pháp luật và phối hợp với cơ quan chức năng. Quản trị tốt vì vậy là một nguồn lực tạo lòng tin.
Bốn là, đoàn kết cộng đồng tạo sức đề kháng trước các tác động gây mất ổn định. Các vấn đề về dân tộc, tôn giáo, sinh kế, di cư, tội phạm và thông tin xuyên tạc có thể bị lợi dụng để gây chia rẽ. Cộng đồng gắn kết, có thông tin chính xác và có khả năng tự giải quyết mâu thuẫn sẽ khó bị kích động, lôi kéo. Đoàn kết vì vậy cũng là một lớp “phòng thủ” xã hội ở biên giới.
Năm là, lòng dân tạo sức bền cho thế trận bảo vệ chủ quyền. Lực lượng chuyên trách giữ vai trò nòng cốt, nhưng không thể thay thế sự gắn bó lâu dài của người dân với địa bàn. Khi lợi ích của cộng đồng gắn với ổn định và toàn vẹn lãnh thổ, trách nhiệm bảo vệ biên giới trở thành một phần của đời sống xã hội. Khi đó, sức mạnh bảo vệ chủ quyền được duy trì không chỉ bằng thiết chế nhà nước mà còn bằng sự đồng thuận và trách nhiệm tự giác từ cơ sở.
Như vậy, thế trận lòng dân không đơn thuần là sự ủng hộ đối với nhiệm vụ bảo vệ biên giới. Đó là sự kết hợp giữa dân cư ổn định, cộng đồng gắn kết, niềm tin vào chính quyền và khả năng phối hợp giữa nhân dân với hệ thống chính trị. Đây là nền tảng xã hội để sức mạnh của Nhà nước và lực lượng chuyên trách được phát huy đầy đủ, tạo thế chủ động và bền vững trong bảo vệ chủ quyền quốc gia.
3. Nhận diện những vấn đề có thể bị lợi dụng để làm suy giảm lòng dân
Một là, khó khăn trong đời sống bị chuyển hóa thành sự hoài nghi về chính sách dân tộc.
Ở vùng biên giới, những vấn đề về sinh kế, giảm nghèo, đất đai, hạ tầng, giáo dục, y tế, việc làm, tiếp cận dịch vụ công... tác động trực tiếp đến đời sống và tâm lý của người dân. Đây trước hết là những vấn đề phát triển cần được giải quyết bằng chính sách và quản trị hiệu quả. Nếu để kéo dài, giải quyết chậm hoặc thông tin không đầy đủ, các đối tượng xấu có thể lợi dụng để xuyên tạc thành “bất bình đẳng”, “phân biệt đối xử”, “bỏ rơi đồng bào dân tộc thiểu số”, từ đó quy kết sai lệch về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Hai là, những khác biệt về văn hóa, dân tộc, tín ngưỡng có thể bị biến thành điểm chia rẽ. Bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán và đời sống tín ngưỡng là những giá trị cần được tôn trọng, bảo tồn và phát huy. Nhưng chính những khác biệt đó có thể bị lợi dụng để tạo tâm lý biệt lập, đối lập giữa cộng đồng dân tộc thiểu số với cộng đồng các dân tộc khác, giữa đồng bào với chính quyền. Đặc biệt, việc xuyên tạc chính sách dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền có thể từng bước làm lệch nhận thức về quan hệ giữa quyền lợi của cộng đồng với lợi ích quốc gia - dân tộc. Càng tôn trọng và phát huy đúng giá trị văn hóa của đồng bào, càng củng cố được sự gắn kết trong cộng đồng và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Ba là, khoảng trống thông tin trở thành khoảng trống nhận thức. Sự phát triển của mạng xã hội khiến thông tin từ bên ngoài có thể tác động trực tiếp đến địa bàn biên giới. Một vụ việc cụ thể có thể bị cắt ghép, xuyên tạc, bình luận phiến diện và lan truyền nhanh trước khi thông tin chính thống được cung cấp đầy đủ. Vì vậy, nếu chính quyền cơ sở chậm nắm tình hình, chậm giải thích hoặc thiếu thông tin đối thoại, người dân rất dễ tiếp nhận vấn đề qua những nguồn tin thiếu kiểm chứng. Trong bảo vệ nền tảng tư tưởng, thông tin chính xác và kịp thời không chỉ để phản bác cái sai mà còn để không tạo “khoảng trống” cho cái sai chi phối nhận thức.
Bốn là, những vụ việc, bức xúc tại cơ sở dễ bị thổi phồng, quy chụp và chính trị hóa.
Những tranh chấp, khiếu nại, bất đồng trong cộng đồng, vấn đề đất đai, môi trường, chính sách hỗ trợ hoặc các vụ việc liên quan đến cán bộ có thể xuất phát từ nguyên nhân rất cụ thể. Tuy nhiên, nếu xử lý không kịp thời, thiếu đối thoại hoặc thông tin không rõ ràng, vụ việc dễ bị tách khỏi bối cảnh thực tế, thổi phồng thành biểu hiện “bất công”, rồi quy chụp thành vấn đề về dân tộc, dân chủ, nhân quyền hoặc chính sách của Nhà nước. Điểm nguy hiểm không chỉ nằm ở bản thân vụ việc mà ở quá trình biến một bức xúc cụ thể thành tâm lý bất mãn và vấn đề chính trị.
Năm là, hạn chế trong quản trị cơ sở dễ bị lợi dụng để làm suy giảm niềm tin. Chậm giải quyết kiến nghị, thủ tục hành chính phiền hà, cán bộ thiếu gần dân, giải quyết vụ việc thiếu nhất quán hoặc chính sách triển khai không đồng đều có thể tạo tâm lý thất vọng trong cộng đồng. Những hạn chế này nếu kéo dài sẽ trở thành “điểm yếu” để các thông tin xuyên tạc khai thác, từ một hạn chế trong thực thi công vụ dẫn dắt thành nhận định tiêu cực về chính quyền và hệ thống chính trị. Vì vậy, nâng cao chất lượng quản trị cơ sở không chỉ là yêu cầu quản lý nhà nước mà còn là giải pháp trực tiếp củng cố niềm tin chính trị từ cơ sở.
Từ đó, yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ở vùng biên giới không phải chỉ là “chống thông tin xấu”, mà phải chủ động xử lý những điều kiện có thể làm nảy sinh thông tin xấu. Giải quyết đúng vấn đề, cung cấp đúng thông tin, đối thoại đúng lúc và củng cố đúng niềm tin chính là cách tạo “sức đề kháng” từ bên trong cộng đồng, không để một vấn đề dân sinh trở thành vấn đề niềm tin, một khác biệt trở thành chia rẽ và một vụ việc trở thành điểm nóng.
4. Phát huy vai trò của đồng bào dân tộc thiểu số, củng cố thế trận lòng dân ở vùng biên giới Đà Nẵng
Nếu thế trận lòng dân là nền tảng của bảo vệ chủ quyền thì đồng bào dân tộc thiểu số phải là chủ thể trực tiếp tạo dựng và củng cố nền tảng đó. Trọng tâm không phải “giao thêm nhiệm vụ” cho người dân, mà tạo điều kiện để sự gắn bó với cộng đồng và địa bàn được chuyển thành trách nhiệm, rồi thành hành động tự giác bảo vệ biên giới.
Một là, giải quyết tốt lợi ích thiết thực để củng cố niềm tin. Tập trung vào sinh kế, giao thông, điện, nước, giáo dục, y tế, việc làm và bảo tồn văn hóa; bảo đảm chính sách đến đúng địa bàn, đúng đối tượng và tạo chuyển biến thực tế. Các dự án trường phổ thông nội trú liên cấp tại 6 xã biên giới cần được gắn với nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ và mở rộng cơ hội phát triển cho thanh thiếu niên vùng biên. Chính sách đi vào cuộc sống là cơ sở trực tiếp của niềm tin.
Hai là, nâng chất lượng quản trị cơ sở để giải quyết vấn đề từ sớm, từ xa. Cấp ủy, chính quyền phải gần dân, nắm dân, đối thoại và xử lý kịp thời những kiến nghị chính đáng. Cùng với giải quyết công việc hành chính, cần chủ động nhận diện các vấn đề dễ phát sinh bức xúc, mâu thuẫn hoặc bị lợi dụng. Quản trị tốt ở cơ sở vừa giải quyết vấn đề của dân, vừa ngăn vấn đề nhỏ trở thành điểm nóng.
Ba là, phát huy người có uy tín và lực lượng nòng cốt làm cầu nối trong cộng đồng. Người có uy tín, già làng, trưởng thôn, cán bộ, đảng viên là người dân tộc thiểu số, Mặt trận, đoàn thể và lực lượng vũ trang cần được kết nối trong nắm tình hình, vận động nhân dân, giải thích chính sách, hòa giải mâu thuẫn và giữ gìn đoàn kết. Trọng tâm không chỉ là tuyên truyền mà là nắm được dân nghĩ gì, dân cần gì và vấn đề nào đang phát sinh từ cơ sở.
Bốn là, chủ động thông tin, nâng khả năng tự bảo vệ của cộng đồng trước thông tin sai trái. Những vấn đề liên quan trực tiếp đến chính sách dân tộc, đất đai, tôn giáo, an sinh và các vụ việc tại cơ sở phải được thông tin kịp thời, dễ hiểu và đúng sự thật. Đồng thời, trang bị cho cán bộ cơ sở, người có uy tín và người dân kỹ năng nhận diện, kiểm chứng và không lan truyền thông tin chưa được xác thực. Không để khoảng trống thông tin trở thành khoảng trống nhận thức.
Năm là, chuyển sự đồng thuận thành hành động bảo vệ biên giới. Phát huy người dân trong giữ gìn an ninh, trật tự thôn bản, cung cấp thông tin, bảo vệ tài nguyên, giữ gìn đoàn kết cộng đồng và phối hợp bảo vệ đường biên, mốc giới. Sự tham gia đó phải được đặt trong thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân và nền biên phòng toàn dân, với lực lượng vũ trang làm nòng cốt, hệ thống chính trị làm chỗ dựa và nhân dân là chủ thể. Khi người dân chủ động giữ gìn địa bàn, thế trận lòng dân được chuyển hóa thành sức mạnh bảo vệ chủ quyền.
Như vậy, trọng tâm của Đà Nẵng không phải tạo thêm các phong trào riêng lẻ, mà hình thành một cơ chế liên kết “chính sách đúng - quản trị tốt - dân tin - dân tham gia - địa bàn vững”. Đó là cách thiết thực để phát huy đồng bào dân tộc thiểu số và biến thế trận lòng dân thành sức mạnh thường xuyên bảo vệ biên giới.
5. Kết luận
Ở vùng biên giới, giữ vững chủ quyền trước hết phải giữ vững lòng dân. Với Đà Nẵng, đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà là chủ thể trực tiếp tạo nên sự ổn định và sức mạnh bảo vệ địa bàn. Vì vậy, phát triển vùng biên, nâng cao đời sống, xây dựng chính quyền gần dân và phát huy vai trò cộng đồng phải được đặt trong cùng một nhiệm vụ: củng cố thế trận lòng dân. Thế trận ấy chỉ bền vững khi niềm tin được tạo dựng bằng hiệu quả thực tế, được bảo vệ bằng quản trị tốt và được chuyển hóa thành sự tham gia tự giác của nhân dân. Đây cũng là cách thiết thực để chủ động ngăn ngừa những tác động làm suy giảm niềm tin, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ cơ sở. Giữ dân để giữ địa bàn; giữ địa bàn để giữ biên giới; giữ biên giới để giữ vững chủ quyền quốc gia.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX (2003), Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 12/3/2003 về công tác dân tộc.
2. Chính phủ (2022), Nghị quyết số 10/NQ-CP ngày 28/01/2022 ban hành Chiến lược công tác dân tộc giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
3. Quốc hội (2025), Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 về Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035.
4. Quốc hội (2020), Luật Biên phòng Việt Nam số 66/2020/QH14 ngày 11/11/2020.
5. Quốc hội (2025), Luật Sủa đổi, bổ sung một số điều của Luật Biên phòng Việt Nam số 98/2025/QH15 ngày 27/6/2025.
6. Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng (2026), Quyết định số 230/QĐ-UBND ngày 13/01/2026 phê duyệt danh sách thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn, các xã khu vực I, II, III trên địa bàn thành phố giai đoạn 2026-2030.