Phát triển đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp xã ở miền núi thành phố Đà Nẵng: từ thực trạng cơ cấu đến kiến nghị chính sách

Chuyên đề nghiên cứu tiến hành khảo sát về cơ cấu, chất lượng các chức danh lãnh đạo chủ chốt ở 28 xã miền núi đặc biệt khó khăn của thành phố Đà Nẵng dựa trên các báo cáo của Ban Tổ chức Thành ủy Đà Nẵng vào tháng 4-2026 gồm: bí thư và phó bí thư đảng ủy xã; chủ tịch và phó chủ tịch Hội đồng nhân dân xã; chủ tịch và phó chủ tịch Ủy ban nhân dân xã; chủ tịch Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã. Có 6 vị trí việc làm với 196 người được thống kê cụ thể theo bảng dưới đây.

Bảng 1: Thống kê về đội ngũ cán bộ, công chức 28 xã miền núi của thành phố Đà Nẵng

Nguồn: Nhóm nghiên cứu tổng hợp từ báo cáo của các xã của Ban Tổ chức Thành ủy Đà Nẵng, tháng 4-2026

1.Cơ cấu

1.1.Theo độ tuổi

Theo Bảng 1, tổng số cán bộ lãnh đạo, quản lý được thống kê là 196 người, phân bố qua 3 nhóm tuổi: Nhóm từ 42-52 tuổi chiếm ưu thế tuyệt đối với 138 người, chiếm tỷ lệ 70,4%. Nhóm trên 52 tuổi có 39 người, chiếm tỷ lệ 19,9%. Nhóm dưới 42 tuổi có 19 người, chiếm tỷ lệ 9,7%.

Tỷ lệ cán bộ trẻ dưới 42 tuổi chưa đạt đến 10%, cho thấy công tác trẻ hóa đội ngũ lãnh đạo chủ chốt tại địa bàn miền núi cần được quan tâm hơn, tránh khoảng trống thế hệ, hụt hẫng đội ngũ kế cận. Theo Quy định số 377-QĐ/TW của Bộ Chính trị, ngày 08-10-2025 về phân cấp quản lý cán bộ và quy hoạch, bổ nhiệm, giới thiệu ứng cử, tạm đình chỉ công tác, cho thôi chức vụ, từ chức, miễn nhiệm đối với cán bộ đã quy định hệ số, số lượng và cơ cấu quy hoạch cán bộ trẻ (dưới 47 tuổi đối với các cơ quan Trung ương; dưới 42 tuổi đối với cấp tỉnh, cấp xã) từ 15% trở lên. Do đó, việc thực hiện công tác cán bộ, nhất là đào tạo, bồi dưỡng cần quan tâm, chăm lo hơn đội ngũ cán bộ trẻ dưới 42 tuổi ở khu vực này.

Bảng 2: Độ tuổi cán bộ thuộc diện Ban Thường vụ Thành ủy quản lý của cấp xã thành phố và 28 xã miền núi

Nguồn: Nhóm nghiên cứu tổng hợp từ báo cáo của Ban Tổ chức Thành ủy Đà Nẵng, tháng 4-2026 và Đề án số 03-ĐA/TU, ngày 07-5-2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng về đánh giá thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phường, xã, đặc khu đến năm 2030 và những năm tiếp theo, tr.7.

Qua Bảng 2, so sánh đội ngũ cán bộ giữ chức vụ lãnh đạo chủ chốt phường, xã thuộc diện Ban Thường vụ Thành ủy quản lý (gồm: bí thư, phó bí thư đảng ủy, chủ tịch Hội đồng nhân dân, chủ tịch Ủy ban nhân dân) của riêng 28 xã miền núi với 93 xã, phường của Đà Nẵng: nhóm cán bộ trên 52 tuổi ở miền núi chiếm tới 28,6% (24 người), trong khi tỷ lệ chung của toàn thành phố ở nhóm tuổi này chỉ là 18,8% (52 người). Tỷ lệ cán bộ lớn tuổi tại khối xã miền núi cao hơn mặt bằng chung toàn thành phố gần 10%. Điều này chỉ ra rằng khu vực miền núi đang có xu hướng “già hóa” đội ngũ lãnh đạo chủ chốt cao hơn mặt bằng chung. Một mặt, nhóm này mang lại sự ổn định, kinh nghiệm giải quyết các vấn đề dân tộc, tôn giáo và đất đai, tài nguyên khá phức tạp ở vùng cao. Mặt khác, tỷ lệ này lớn cũng đặt ra áp lực về việc chuẩn bị nhân sự thay thế, kế cận trong 1–2 nhiệm kỳ tới.

Hơn nữa, nhóm cán bộ trẻ dưới 42 tuổi ở 28 xã miền núi chỉ có 6 người, chiếm tỷ lệ thấp 7,1%. Trong khi đó, tỷ lệ cán bộ trẻ chung toàn thành phố đạt 11,5% (32 người). Tỷ lệ cán bộ chủ chốt trẻ tuổi ở miền núi thấp hơn mức trung bình toàn thành phố tương đối nhiều (chênh lệch 4,4%). Số liệu này phản ánh thực tế khó khăn trong công tác thu hút, luân chuyển hoặc tạo nguồn cán bộ trẻ có đủ năng lực, sẵn sàng nhận nhiệm vụ đứng đầu cấp ủy, chính quyền tại địa bàn vùng cao, vùng biên giới, vùng đồng bò dân tộc thiểu số và miền núi đặc biệt khó khăn.

Trong khi đó, nhóm tuổi từ 42 đến 52 tuổi tại 28 xã miền núi chiếm 64,3% (54 người), so với tỷ lệ chung toàn thành phố là 69,7% (194 người). Dù thấp hơn mức trung bình chung khoảng 5,4%, đây vẫn là lực lượng chiếm tỷ trọng áp đảo (gần 2/3 tổng số cán bộ). Sự tập trung cao ở nhóm tuổi này đảm bảo bộ máy lãnh đạo xã miền núi Đà Nẵng đang được vận hành bởi một đội ngũ có “độ chín” về kinh nghiệm thực tiễn và khả năng lãnh đạo, quản lý.

Như vậy, so sánh với mặt bằng chung về độ tuổi với đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã toàn thành phố cho thấy cơ cấu độ tuổi cán bộ chủ chốt 28 xã miền núi đang có sự “lệch pha” nhất định theo hướng: ít cán bộ trẻ hơn và nhiều cán bộ lớn tuổi hơn.

1.2. Theo giới tính, thành phần dân tộc và tính bản địa

1.2.1. Giới tính

Theo thống kê ở Bảng 1, đội ngũ cán bộ, công chức 28 xã miền núi đặc biệt khó khăn, nam giới chiếm 82,6% (162 người), trong khi nữ giới chỉ chiếm 17,4% (34 người). Phụ nữ tham gia lãnh đạo chủ yếu ở vị trí chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (13 người) hoặc phó bí thư thường trực (7 người). Ở vị trí điều hành trực tiếp và áp lực nhất là chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, tỷ lệ nữ giới là 0%. Điều này cho thấy công tác cán bộ nữ tại các xã miền núi vẫn có những rào cản nhất định.

Điểm đáng chú ý, cán bộ của 93 xã, phường thuộc diện Ban Thường vụ Thành ủy quản lý có 53/278 người nữ, tỷ lệ 20%. Trong khi đó cán bộ nữ thuộc diện này của 28 xã miền núi là 13/84 người, tỷ lệ 15,5%. Sự chênh lệch 4,5% cho thấy công tác phát triển, bố trí cán bộ nữ giữ các chức danh lãnh đạo đứng đầu tại khu vực miền núi đang gặp nhiều hạn chế và thách thức hơn so với các khu vực đồng bằng, đô thị của Đà Nẵng. Điều này khiến nguồn cán bộ nữ sẵn sàng đảm nhiệm hoặc được quy hoạch vào các vị trí chủ chốt diện Ban Thường vụ Thành ủy quản lý tại đây trở nên ít hơn.

Việc tỷ lệ cán bộ nữ chủ chốt tại khối xã miền núi đạt 15,5% cho thấy mục tiêu nâng cao tỷ lệ nữ tham gia vào cấp ủy và chính quyền cơ sở theo Nghị quyết số 14-NQ/TU, ngày 07-5-2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng về nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phường, xã, đặc khu thành phố Đà Nẵng đến năm 2030 và những năm tiếp theo vẫn cần nhiều nỗ lực để đạt được mục tiêu.

1.2.2. Thành phần dân tộc và tính bản địa

Cũng theo Bảng 1, cán bộ thuộc dân tộc thiểu số chiếm tới 44,9% (88 người). Trong khi đó, số cán bộ có quê quán tại chính xã mình đảm nhiệm chức vụ là 19,9% (39 người). Đây là một điểm sáng lớn trong cơ cấu cán bộ của Đà Nẵng: Tỷ lệ gần 45% cán bộ lãnh đạo là người đồng bào dân tộc thiểu số thể hiện rõ việc thực hiện rất tốt chính sách dân tộc của Đảng. Lực lượng này có lợi thế tuyệt đối về hiểu biết ngôn ngữ, phong tục tập quán, địa bàn, gần dân, có thuận lợi hơn trong công tác tuyên truyền, vận động, thực thi chính sách và giữ vững an ninh chính trị ở địa phương cơ sở.

Tỷ lệ cán bộ bản địa (địa phương) giữ ở mức vừa phải (gần 20%), phần còn lại là cán bộ điều động từ nơi khác đến (chủ yếu từ cấp huyện trước sáp nhập về chiếm 59,7%). Cũng nên biết rằng, hầu hết cán bộ, công chức từ 6 huyện miền núi cao của tỉnh Quảng Nam (Tây Giang, Đông Giang, Nam Giang, Phước Sơn, Nam Trà My, Bắc Trà My) khi giải thể đều phân về địa bàn các xã thuộc địa phận quản lý của huyện cũ trước đây. Cho nên cán bộ thuộc diện này có thể không có quê quán, địa chỉ thường trú nơi công tác nhưng khá thông thuộc địa bàn, hiểu rõ đặc điểm, tình hình của địa phương nơi đảm nhiệm chức vụ.

Do đó, có thể nói, cơ cấu cán bộ, công chức ở 28 xã miền núi như trên giúp bộ máy vừa có sự thấu hiểu địa phương, vừa giúp nâng cao tính khách quan, công tâm, tránh được tình trạng “địa phương chủ nghĩa” hay “họ hàng, dòng tộc, dân tộc” thường gặp ở các xã vùng cao.

Hơn nữa, không có bí thư cấp ủy xã và chỉ có 2/28 chủ tịch Ủy ban nhân dân xã miền núi là người địa phương. Đây là cơ sở quan trọng để Đảng bộ thành phố sớm hoàn thành mục tiêu đến năm 2030 có 100% phường, xã bố trí chức danh bí thư cấp ủy, chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, chủ nhiệm Ủy ban kiểm tra cấp ủy xã không phải là người địa phương theo quy định của Trung ương.

2. Trình độ đào tạo

2.1. Về lý luận chính trị

Theo thông kê Bảng 1, tỷ lệ cán bộ, công chức có trình độ Cao cấp lý luận chính trị áp đảo tuyệt đối: Có tới 186 người đạt trình độ Cao cấp lý luận chính trị, chiếm tỷ lệ 94,9%. Toàn bộ 100% cán bộ giữ các vị trí: bí thư đảng ủy (28/28), phó bí thư thường trực (28/28), và phó bí thư, chủ tịch Ủy ban nhân dân (28/28) đều có trình độ Cao cấp lý luận chính trị. Sự xuất hiện của trình độ Trung cấp lý luận chính trị rất ít, chỉ nằm rải rác ở vị trí chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (4 người), phó chủ tịch Hội đồng nhân dân (4 người), và phó chủ tịch Ủy ban nhân dân (2 người).

2.2. Về chuyên môn

2.2.1. Về trình độ đào tạo

Dựa vào Bảng 1, có thể thấy, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý tại 28 xã miền núi có trình độ chuyên môn rất cao và được chuẩn hóa. Đạt chuẩn 100% từ Đại học trở lên: Trong tổng số 196 cán bộ, không có ai ở trình độ Trung cấp hay Cao đẳng. Thấp nhất là trình độ Đại học với 116 người (chiếm 59,2%).

Có tới 80 người đạt trình độ Thạc sĩ, chiếm tỷ lệ 40,8%. Đối với địa bàn cơ sở vùng miền núi, việc có gần 41% khối vị trí chủ chốt đạt trình độ sau đại học là một điểm sáng vượt trội. Đi vào cụ thể những con số thống kê trên, còn thấy những điểm nổi bật về trình độ đào tạo của cán bộ các xã miền núi. Có rất nhiều cán bộ có đến 2 bằng đại học, thậm chí có người học thạc sỹ ở nước ngoài.

Bảng 3: Trình độ chuyên môn của cán bộ cấp xã thuộc diện Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng quản lý của thành phố và xã miền núi

Nguồn: Nhóm nghiên cứu tổng hợp từ danh sách của Ban Tổ chức Thành ủy Đà Nẵng, tháng 4-2026 và Đề án số 03-ĐA/TU về đánh giá thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phường, xã, đặc khu đến năm 2030 và những năm tiếp theo ngày 07-5-2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng, tr.7.

Từ Bảng 3, cho thấy cán bộ thuộc diện Ban Thường vụ Thành ủy quản lý, toàn thành phố có 5 Tiến sĩ (chiếm 1,8%), tập trung ở các phường, xã vùng đồng bằng, đô thị. Riêng khu vực 28 xã miền núi không có cán bộ nào có trình độ Tiến sĩ.

Khối 28 xã miền núi có 41 Thạc sĩ, chiếm tỷ lệ 48,8% tổng số cán bộ chủ chốt. Tuy nhiên, khi đặt trong hệ quy chiếu toàn thành phố, tỷ lệ Thạc sĩ chung lên tới 62,7% (175 người). Tỷ lệ này vẫn thấp hơn mức bình quân chung của thành phố gần 14%. Điều này cho thấy các phường, xã vùng trung tâm đô thị, đồng bằng vẫn có sức hút lớn hơn đối với đội ngũ cán bộ có trình độ sau đại học, hoặc điều kiện học tập nâng cao trình độ của cán bộ miền núi còn gặp một số rào cản về khoảng cách địa lý và thời gian bố trí công việc.

Cũng từ Bảng 3, ở 28 xã miền núi, trình độ Đại học có 43 người, chiếm tỷ lệ 51,2%. Trong khi đó, tỷ lệ này ở quy mô chung toàn thành phố chỉ là 35,5% (99 người). Khác với vùng đô thị, đồng bằng (nơi Thạc sĩ chiếm đa số), tại khối xã miền núi, lực lượng có trình độ Đại học vẫn là lực lượng cấu thành nòng cốt (chiếm trên một nửa).

Như vậy, so sánh với mặt bằng chung của thành phố cho thấy rằng chất lượng học vấn của cán bộ diện Ban Thường vụ Thành ủy quản lý tại 28 xã miền núi Đà Nẵng thuộc nhóm rất cao và toàn diện. Sự chênh lệch về tỷ lệ Thạc sĩ so với mặt bằng chung chỉ phản ánh tính đặc thù vùng miền, không phản ánh sự yếu kém về năng lực.

2.2.2.Về lĩnh vực được đào tạo

Xem Bảng 4:

Bảng 4: Thống kê lĩnh vực đào tạo của đội ngũ cán bộ cấp xã toàn thành phố và 28 xã miền núi của Đà Nẵng

Nguồn: Nhóm nghiên cứu tổng hợp từ danh sách của Ban Tổ chức Thành ủy Đà Nẵng, tháng 4-2026 và Đề án số 03-ĐA/TU về đánh giá thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phường, xã, đặc khu đến năm 2030 và những năm tiếp theo ngày 07-5-2026 của Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng, phần Phụ lục.