Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở thành phố Đà Nẵng đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới

Người đăng: Nguyễn Thanh Dương Ngày đăng: 15:16 | 28/10/2026 Lượt xem: 34

Đối với thành phố Đà Nẵng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bao gồm nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình xây dựng nền kinh tế số, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố.

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang chuyển sang giai đoạn phát triển nhanh với sự nổi lên của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật, công nghệ bán dẫn và tự động hóa, nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển bền vững của các đô thị và vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đối với thành phố Đà Nẵng, quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng kinh tế số, kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và công nghệ cao đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực trong các ngành, lĩnh vực có hàm lượng khoa học - công nghệ cao, nhân lực vùng miền núi. Bài viết phân tích thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng ở thành phố Đà Nẵng trong kỷ nguyên công nghệ bứt phá.

Từ khoá: Phát triển, nguồn nhân lực cao, chuyển đổi số, thành phố Đà Nẵng…

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật, công nghệ bán dẫn và tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, mô hình kinh doanh và cơ cấu việc làm. Công nghệ không chỉ tạo ra những ngành nghề mới mà còn làm thay đổi yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và năng lực của người lao động. Vì vậy, nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng suất lao động, năng lực đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của mỗi quốc gia, địa phương. Theo dự báo của các chuyên gia của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), đến năm 2025 AI có thể làm mất 85 triệu việc làm nhưng cũng tạo ra 97 triệu cơ hội mới. Điều này cho thấy AI không chỉ gây mất việc làm mà còn mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp mới, đòi hỏi người lao động phải cập nhật kỹ năng để thích ứng. Tuy nhiên, bên cạnh đó lại có những việc làm mới được tạo ra trong những ngành cần sự bổ trợ tương hỗ giữa công nghệ hiện đại và lao động có tay nghề. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã khẳng định “Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao; ưu tiên phát triển nguồn nhân lực cho công tác lãnh đạo, quản lý và các lĩnh vực then chốt trên cơ sở nâng cao, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện, cơ bản về chất lượng giáo dục và đào tạo gắn với cơ chế tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ nhân tài, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng và phát triển mạnh khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021) là một trong ba đột phá chiến lược. Nghị quyết số 57/NQ-TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia được xem là chìa khóa vàng để đưa đất nước vươn mình phát triển trong kỷ nguyên mới. Trong đó, chất lượng nguồn nhân lực có ý nghĩa then chốt, là nhân tố quyết định đối với phát triển đất nước nói chung và thành phố Đà Nẵng nói riêng. Nghị quyết 43-NQ/TW ngày 24/01/2019 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030, Đà Nẵng sẽ trở thành một trong những trung tâm kinh tế - xã hội lớn của cả nước và Đông Nam Á, trung tâm khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo… Do đó, nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao (NNLCLC) cho các lĩnh vực mũi nhọn của thành phố trở thành vấn đề cấp thiết hơn bao giờ hết.

2. Nội dung

2.1. Vai trò quan trọng của nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên công nghệ bứt phá

Nguồn nhân lực (NNL) nói chung được hiểu là toàn bộ sức lao động của con người trong độ tuổi lao động, có khả năng tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội nhằm tạo ra của cải vật chất và giá trị tinh thần cho xã hội (McConnell, Brue, & Flynn, 2018). Tuy nhiên, không phải tất cả NNL đều có giá trị và vai trò như nhau trong bối cảnh phát triển. Trong thời kỳ CNH, HĐH, NNL CLC được sử dụng để chỉ bộ phận lao động có trình độ học vấn, kỹ năng, sức khỏe, thái độ và phẩm chất nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức và hội nhập toàn cầu.

Theo quan niệm của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO, 2021), NNLCLC thường được đặc trưng bởi ba yếu tố chính: Trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp, năng lực đổi mới - sáng tạo và khả năng thích ứng với môi trường làm việc đa văn hóa, đa quốc gia.

Tại Việt Nam, Đại hội XI (năm 2011) Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: Phát triển và nâng cao chất lượng NNL, nhất là NNLCLC là một đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định đẩy mạnh phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và là lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất, bảo đảm cho phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2011, tr.130).

Hoặc một số nhà nghiên cứu khác, Phạm Minh Hạc cho rằng NNLCLC là đội ngũ nhân lực có trình độ và năng lực cao, là lực lượng xung kích tiếp nhận chuyển giao công nghệ tiên tiến, sử dụng có hiệu quả việc ứng dụng vào điều kiện nước ta, là hạt nhân đưa lĩnh vực của mình đi vào CNH, HĐH được mở rộng theo kiểu vết dầu loang bằng cách dẫn dắt những bộ phận có trình độ và năng lực thấp hơn, đi lên với tốc độ nhanh (Phạm Minh Hạc, 1996, tr.147-148). Hay, Nguyễn Hữu Dũng nhấn mạnh: NNLCLC là khái niệm để chỉ một con người, một người lao động cụ thể có trình độ lành nghề (về chuyên môn kỹ thuật) ứng với một ngành nghề cụ thể theo tiêu thức phân loại lao động về chuyên môn kỹ thuật nhất định (trên đại học, đại học, cao đẳng, công nhân kỹ thuật lành nghề) (Nguyễn Hữu Dũng, 2002, tr.20).

Như vậy, NNLCLC là bộ phận lao động hội tụ đầy đủ các yếu tố về trí lực, thể lực, tâm lực và kỹ năng, đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong thời kỳ CNH, HĐH và hội nhập quốc tế.

Các đặc trưng cơ bản của nguồn nhân lực chất lượng cao: Thứ nhất, trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp cao. NNLCLC được trang bị tri thức khoa học hiện đại, có khả năng làm chủ công nghệ tiên tiến, đáp ứng yêu cầu công việc phức tạp. Thứ hai, khả năng đổi mới sáng tạo và tư duy phản biện. Trong nền kinh tế số và kinh tế tri thức, sáng tạo trở thành yếu tố cốt lõi tạo nên lợi thế cạnh tranh quốc gia. Thứ ba, thể lực và sức khỏe. Một nguồn nhân lực khỏe mạnh không chỉ đảm bảo năng suất lao động mà còn là yếu tố bền vững của phát triển. Thứ tư, phẩm chất đạo đức, thái độ nghề nghiệp. Tính kỷ luật, trách nhiệm, tinh thần học hỏi, và đạo đức nghề nghiệp là những giá trị nền tảng của NNLCLC (Dessler, 2015). Thứ năm, khả năng thích ứng với bối cảnh toàn cầu hóa. Trong xu thế hội nhập, lực lượng lao động phải có năng lực giao tiếp quốc tế, am hiểu văn hóa đa dạng và thích ứng với thay đổi nhanh chóng của môi trường lao động toàn cầu.

Trong kỷ nguyên công nghệ bứt phá, nguồn nhân lực chất lượng cao giữ vai trò trung tâm trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bởi công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng cần con người làm chủ, vận hành, sáng tạo và chuyển hóa thành giá trị thực tiễn. Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật, robot, công nghệ sinh học và công nghệ bán dẫn đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất và tổ chức đời sống xã hội. Trong điều kiện đó, lợi thế cạnh tranh truyền thống dựa trên tài nguyên, vốn hoặc lao động giá rẻ ngày càng giảm dần, trong khi tri thức, kỹ năng và năng lực đổi mới sáng tạo của con người ngày càng trở thành nguồn lực quyết định. Nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao mà còn có khả năng tiếp nhận, thích ứng và phát triển những công nghệ mới. Trong các lĩnh vực của đời sống xã hội hiện nay, nguồn nhân lực chất lượng cao trong bối cảnh chuyển đổi số là đối tượng được quan tâm và chú trọng bởi họ có các kỹ năng, kinh nghiệm và kiến thức về công nghệ, về an toàn, bảo mật thông tin.

Ở nước ta, CĐS là mục tiêu được Đảng, Nhà nước xác định từ rất sớm, thể hiện sự nhanh nhạy và đón đầu xu thế phát triển của thế giới trong thời đại số. Vấn đề này được Đảng ta xác định tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ đại hội XIII là: “thực hiện CĐS quốc gia, phát triển kinh tế số, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021) và một trong ba đột phá chiến lược được xác định là: “chú trọng phát triển hạ tầng thông tin, viễn thông, tạo nền tảng CĐS quốc gia, từng bước phát triển kinh tế số, xã hội số.

Ngày 27/9/2019, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Hiện thực hóa chủ trương của Đảng ta, trên quy mô quốc gia, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo cụ thể, nhanh chóng triển khai nhiệm vụ chuyển đổi số quốc gia. Theo đó, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 749/ QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt Chương trình CĐS quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; 63 tỉnh, thành phố trên cả nước và các Bộ, ngành trung ương đã ban hành chương trình/kế hoạch/đề án riêng về CĐS trong giai đoạn 2021 - 2025. Tại Quyết định của Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực số, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là: “Xây dựng chương trình, nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ năng về chuyển đổi số, phát triển Chính phủ số cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong cơ quan nhà nước (CQNN)” và “Lựa chọn, đào tạo, tập huấn đội ngũ tối thiểu 1000 chuyên gia về CĐS cho ngành, lĩnh vực, địa phương. Các chuyên gia này tiếp tục đào tạo lại cho cán bộ liên quan ở cơ quan, tổ chức mình và trở thành lực lượng nòng cốt để dẫn dắt, tổ chức và lan tỏa tiến trình CĐS quốc gia” (Chính phủ, 2020). Để kịp thời đáp ứng yêu cầu về kỹ năng, làm chủ công nghệ mới, công nghệ đặc trưng của CĐS như: Trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, tự động hóa, chuỗi khối (blockchain) và công nghệ số đa dạng, có tốc độ phát triển nhanh, nguồn nhân lực chất lượng cao về công nghệ số là yêu cầu cấp thiết của nước ta hiện nay. Song song với quá trình tập trung xây dựng hạ tầng kỹ thuật số, tạo mạng lưới số đáp ứng yêu cầu về kết nối, xử lý dữ liệu, bảo đảm an toàn, an ninh mạng, thúc đẩy kết nối internet; xây dựng nền tảng số như thúc đẩy thanh toán điện tử, xây dựng hệ thống định danh và xác thực điện tử quốc gia, xây dựng và làm chủ công nghệ điện toán đám mây... cần có những người có đủ khả năng, trí tuệ và kinh nghiệm để vận hành hạ tầng kỹ thuật số và nền tảng số.

“Nhân lực số là lực lượng lao động kỹ thuật chuyên nghiệp, trực tiếp thực hiện các sản phẩm, dịch vụ công nghệ thông tin (CNTT), điện tử viễn thông, an toàn thông tin (ATTT) mạng để phục vụ hoạt động công nghệ số” (Nguyễn Thành Chung, 2023). Các đặc trưng của nguồn nhân lực số là: i) Có năng lực làm chủ các thiết bị công nghệ số trong quá trình tương tác của các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội; ii) Có khả năng sẵn sàng với môi trường lao động và tiến bộ khoa học công nghệ trong thời gian nhanh nhất; iii) Có tính sáng tạo cao trong công việc.

Về số lượng đòi hỏi cung ứng ngay, là lực lượng lao động kỹ thuật chuyên nghiệp về CNTT, điện tử, viễn thông, an toàn bảo mật CNTT mạng thực hiện được ngay nhiệm vụ trong CNTT, đơn vị của khu vực công và các doanh nghiệp (DN), các loại hình công ty, các nhà xưởng, đơn vị của khu vực tư. Về số lượng đòi hỏi cung ứng lâu dài, là cần thế hệ kế cận, được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp, được bồi dưỡng, rèn luyện thường xuyên, có kỹ năng kỹ thuật cao để tiếp nối, đáp ứng nhanh nhạy sự biến đổi không ngừng của công nghệ.

Theo đó, nhu cầu tuyển dụng nguồn nhân lực được đào tạo chuyên môn về CNTT, về nền tảng số, dữ liệu số, về an toàn, bảo mật, về an ninh mạng hiện nay rất lớn trong tất cả các cơ quan, đơn vị, kể cả khu vực công và khu vực tư. Tình trạng này không chỉ diễn ra ở Việt Nam, đối với các nước lớn phát triển đi trước và các quốc gia đang phát triển, tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao về CNTT đang diễn ra gay gắt, dẫn đến cạnh tranh lớn về chế độ đãi ngộ, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao này.

2.2. Thực trạng nguồn nhân lực chất lượng cao ở thành phố Đà Nẵng trong kỷ nguyên công nghệ bứt phá

Ngày 12/6/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 202/2025/QH15 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Nam với tên gọi là thành phố Đà Nẵng. Sau sắp xếp, thành phố Đà Nẵng có diện tích tự nhiên 11.859,59km², quy mô dân số 3.065.628 người. Nghị quyết số 1659/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Đà Nẵng năm 2025, thành phố có 94 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 23 phường, 70 xã và 1 đặc khu Hoàng Sa (Hạ Vĩ, 2025). Từ khi sáp nhập tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng đến nay, công tác phát triển nguồn nhân lực đã được xác định là một nhiệm vụ chiến lược, mang tính nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của toàn vùng. Đặc biệt, thành phố Đà Nẵng, thời gian qua đã có nhiều nỗ lực trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ cho các cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập của Nhà nước cũng như tại các tổ chức, doanh nghiệp.

Thứ nhất, đối với các cơ quan, đơn vị sự nghiệp công lập. Đến ngày 31/12/2024, tổng số cán bộ, công chức, viên chức khối Nhà nước của tỉnh Quảng Nam trường khi sáp nhập vào Đà Nẵng là 72.750 người, trong đó cán bộ, công chức cấp tỉnh là 3.560 người và cán bộ, công chức cấp xã là 4.733 người (Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam, 2025).

Thứ hai, đối với tổ chức doanh nghiệp. Lực lượng lao động của tỉnh Quảng Nam trước khi sáp nhập với Đà Nẵng: 1.1197.038 người, trong đó lao động nam là 591.601 người, chiếm 49,42%; lao động nữ: 605.437 người, chiếm 50,58%. Lực lượng lao động sinh sống ở khu vực thành thị: 327.853 người, chiếm 27,39%, khu vực nông thôn: 869.185 người, chiếm 72,61%. Tỷ lệ lao động tham gia hoạt động kinh tế: 79,06%; tỷ lệ lao động không tham gia hoạt động kinh tế: 20,83%, tỷ lệ lao động thất nghiệp: 0,11%, trong đó lực lượng lao động tham gia hoạt động kinh tế tập trung chủ yếu ở các khu cụm công nghiệp lớn, như: Hoà Cầm, Hòa Khánh mở rộng, Liên Chiểu, Thanh Vinh, Phước Lý... (Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam, 2025). Trong giai đoạn 2021 - 2024, cơ cấu lao động có sự dịch chuyển mạnh mẽ từ khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản sang khu vực công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ, đặc biệt là lĩnh vực thương mại - dịch vụ. Toàn tỉnh có 593 trường hợp có trình độ từ đại học trở lên chuyển từ khu vực công sang khu vực tư, tập trung nhiều ở ngành Y tế với 482 người (Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam, 2025). Trong giai đoạn này, thành phố Đà Nẵng đã chuyển biến mạnh mẽ trong cơ cấu lao động và xu hướng dịch chuyển nhân lực, phản ánh rõ nét quá trình đô thị hóa và tái cơ cấu nền kinh tế.

Thứ ba, công tác đào tạo và phát triển kỹ năng lao động đã có nhiều chuyển biến tích cực, với việc triển khai đa dạng các hình thức đào tạo linh hoạt như liên kết đào tạo, cử đi học nước ngoài và đào tạo trực tuyến. Đây là là việc làm thiết thực nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động trong và ngoài nước. Liên kết đào tạo giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu đã giúp chương trình đào tạo gắn sát với thực tiễn, tăng khả năng có việc làm cho học viên sau tốt nghiệp. Việc cử cán bộ, giảng viên và học sinh - sinh viên xuất sắc đi học tập, thực tập tại nước ngoài cũng được chú trọng, nhằm tiếp cận các mô hình giáo dục tiên tiến và nâng cao năng lực hội nhập. Bên cạnh đó, hình thức đào tạo trực tuyến được đẩy mạnh, giúp người học tiếp cận kiến thức một cách linh hoạt, tiết kiệm thời gian và chi phí. Đặc biệt, thành phố Đà Nẵng đã ban hành Kế hoạch số 193/KH-UBND ngày 07/11/2022 về để triển khai thực hiện Đề án “Phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin phục vụ chuyển đổi số trên địa bàn thành phố đà nẵng đến năm 2025” trên địa bàn thành phố. Mục tiêu là phát triển nguồn nhân lực CNTT chuyên nghiệp, chất lượng cao, đảm bảo đủ nhân lực và xem như là một lợi thế đặc biệt quan trọng của Thành phố trong thu hút đầu tư, nguồn lực phục vụ phát triển công nghiệp công nghệ số và nền kinh tế số thành phố, đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi số (chính quyền số, kinh tế số, xã hội số), xây dựng thành phố thông minh, đủ năng lực tiếp cận Cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế.

Thứ tư, về sử dụng nguồn nhân lực, nguồn nhân lực chất lượng cao. Các doanh nghiệp, đặc biệt trong khu vực FDI, chú trọng tuyển dụng nhân lực chất lượng cao thông qua đào tạo tại chỗ, liên kết với cơ sở đào tạo và các kênh tuyển dụng như hội chợ việc làm, quảng cáo, website. Chính sách đãi ngộ về lương, thưởng, bảo hiểm, phúc lợi xã hội được quan tâm, giúp thu hút và giữ chân người lao động có trình độ. Tuy nhiên, vẫn có chênh lệch lớn giữa trình độ lao động giữa đồng bằng và miền núi, tình trạng thâm dụng lao động trong ngành gia công, vi phạm pháp luật lao động, hạ tầng khu vực miền núi chưa đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng lao động. Nguyên nhân chủ yếu đến từ cơ sở vật chất hạn chế, định hướng đầu tư không cân đối, lực lượng thanh tra lao động mỏng. Công tác phát triển và sử dụng nguồn nhân lực tại địa phương đã được các cấp lãnh đạo thành phố Đà Nẵng chỉ đạo hiệu quả góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Nhận thức của các ngành, địa phương và doanh nghiệp về vai trò của nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao ngày càng được cải thiện, xác định đây là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững. Việc thực hiện các quy định và chính sách thu hút nhân lực được triển khai đầy đủ, kịp thời.

Mặc dù có sự cải thiện rõ rệt về số lượng và chất lượng nguồn nhân lực, song so với yêu cầu chuyển đổi số, nguồn nhân lực và quá trình quản lý, phát triển nguồn nhân lực ở thành phố Đà Nẵng vẫn còn tồn tại một số hạn chế.

(1) Trình độ chuyên môn kỹ thuật của nguồn nhân lực tuy được cải thiện nhưng tỷ lệ người lao động được đào tạo chuyên môn kỹ thuật còn thấp và chưa đáp ứng được yêu cầu của chuyển đổi số. Các kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin, ngoại ngữ của đội ngũ nhân lực còn nhiều hạn chế. Ngoài ra, không chỉ thiếu hụt nguồn nhân lực công nghệ thông tin mà rất nhiều cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và đông đảo người dân còn thiếu kỹ năng để tham gia chuyển đổi số. Ở Việt Nam nói chung và ở Đà Nẵng nói riêng có điều kiện trong việc phát triển nguồn nhân lực số, song sự phát triển đó đang chưa tương xứng với tiềm năng.

(2) Sự chuyển dịch cơ cấu lao động diễn ra chậm, phân bổ lao động không đồng đều giữa các vùng, ngành kinh tế (lao động trong lĩnh vực nông nghiệp còn chiếm trên dưới 50%, tỷ lệ lao động - cả lao động giản đơn và chất lượng cao) chủ yếu tập trung ở các vùng đô thị, một số khu vực được coi là các khu công nghiệp lớn, như: Hoà Cầm, Hoà Khánh mở rộng, Liên Chiểu, Thanh Vinh, Phước Lý... Trong khi đó, một số khu vực khác có nhu cầu lại rất khó thu hút lao động.

(3) Thiếu cơ chế, chiến lược xây dựng và phát triển nguồn nhân lực quốc gia hướng tới một số ngành, lĩnh vực Việt Nam có lợi thế cạnh tranh. Định hướng các lĩnh vực ngành nghề còn mờ nhạt, thiếu sự liên kết giữa cơ sở đào tạo và thị trường lao động. Điều đó dẫn đến tình trạng vừa thừa và vừa thiếu nhân lực tại một số lĩnh vực, ngành nghề và địa phương.

(4) Chương trình đào tạo chưa được bổ sung thường xuyên cho phù hợp với nhu cầu thực tế (chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lạc hậu, đổi mới chậm, chưa điều chỉnh và cập nhật kịp thời những thành tựu công nghệ hiện đại và tham khảo các tài liệu của nước ngoài). Trang thiết bị, cơ sở hạ tầng hiện đại chưa được trang bị đầy đủ, số lượng thiết bị thực hành của nhiều trường còn thiếu so với chương trình đào tạo, chất lượng các thiết bị thực hành còn cũ, lạc hậu và chưa đáp ứng theo quy đinh của chương trình khung…

2.3. Giải pháp phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở thành phố Đà Nẵng trong kỷ nguyên công nghệ bứt phá

Trên cơ sở thực trạng nguồn nhân lực chất lượng cao ở thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh chuyển đổi số, để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ở thành phố Đà Nẵng trong kỷ nguyên công nghệ bứt phá cần thực nhiện đồng nhất các giải pháp sau:

Thứ nhất, xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực gắn với định hướng phát triển các ngành công nghệ chiến lược. Thành phố Đà Nẵng cần xây dựng và triển khai chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn chặt với định hướng phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch đô thị và chiến lược khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của thành phố. Trong kỷ nguyên công nghệ bứt phá, nhu cầu nhân lực thay đổi nhanh cả về số lượng, cơ cấu ngành nghề và yêu cầu kỹ năng. Vì vậy, việc phát triển nhân lực không thể chỉ dựa trên khả năng cung ứng của hệ thống giáo dục - đào tạo mà phải xuất phát từ nhu cầu thực tế và dự báo của thị trường lao động. Thành phố cần xây dựng hệ thống dự báo nhu cầu nhân lực theo ngành, lĩnh vực và nhóm kỹ năng, đặc biệt đối với những lĩnh vực có tiềm năng tạo giá trị gia tăng cao như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, vi mạch, an ninh mạng, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, logistics thông minh và các dịch vụ số. Trên cơ sở đó, xác định rõ quy mô, cơ cấu và trình độ nhân lực cần thiết trong từng giai đoạn, làm căn cứ để điều chỉnh chính sách đào tạo, thu hút đầu tư và phân bổ nguồn lực. Quan trọng hơn, chiến lược nhân lực cần chuyển từ tư duy “đào tạo những gì hệ thống giáo dục có” sang “đào tạo những gì nền kinh tế và xã hội cần”. Điều này đòi hỏi sự tham gia thường xuyên của doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề và các tổ chức nghiên cứu trong quá trình xác định nhu cầu kỹ năng. Thành phố có thể xây dựng cơ chế cập nhật định kỳ bản đồ nhu cầu nhân lực, trong đó xác định những nghề đang thiếu nhân lực, những nghề có nguy cơ dư thừa và những nhóm kỹ năng mới xuất hiện do tác động của AI và tự động hóa. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tình trạng đào tạo không sát nhu cầu, đồng thời tạo điều kiện để người học lựa chọn ngành nghề dựa trên thông tin về triển vọng việc làm. Về lâu dài, chiến lược phát triển nhân lực phải được xem là một bộ phận cấu thành của chiến lược phát triển kinh tế, trong đó chất lượng nhân lực là điều kiện để Đà Nẵng chuyển dịch sang các ngành có năng suất và giá trị gia tăng cao.

Thứ hai, đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực thông qua nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo. Định hướng giáo dục theo nhu cầu nhằm tạo ra sự cân bằng trong đào tạo và sử dụng nhân lực ở các ngành nghề, vùng, miền và các thành phần kinh tế. Tránh lãng phí không cần thiết khi đào tạo lao động có bằng cấp mà không được sử dụng hay sử dụng sai so với nội dung đào tạo. Hệ thống giáo dục quốc dân cần được hoàn thiện theo hướng hệ thống giáo dục mở, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập. Các chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy cần được đổi mới theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực; bên cạnh các kiến thức trong sách vở, người học cần được thực hành nhiều hơn, cũng như cần được trang bị thêm các kỹ năng mềm nhằm đáp ứng với yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Đẩy nhanh việc xây dựng các chuẩn đầu ra dựa trên tiêu chuẩn nghề phù hợp với Khung trình độ quốc gia, trước mắt tập trung vào các nghề trọng điểm, các nghề có trong danh mục của hội thi tay nghề ASEAN; Rà soát và điều chỉnh việc xây dựng các chương trình đào tạo trình độ sơ cấp, theo hướng linh hoạt, tăng tính thực hành. Bên cạnh đó, tiếp tục xây dựng danh mục thiết bị dạy nghề, ưu tiên tập trung các nghề trọng điểm cấp độ quốc gia; rà soát, chỉnh sửa các danh mục thiết bị đã ban hành theo hướng tiếp cận với các nước trong khu vực; áp dụng tiêu chuẩn cơ sở vật chất, thiết bị đào tạo theo chuẩn khu vực, quốc tế. Đồng thời, rà soát, thống nhất các tiêu chí, tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp; xây dựng các cơ chế, quy định về đảm bảo chất lượng; các cơ chế, quy định và phát triển hệ thống quản lý và đảm bảo chất lượng trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Thành phố cần đánh giá đúng mức lợi thế của một “Thành phố đại học” để đưa vào Nghị quyết Đại hội đại biểu lần thứ I Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025-2030 nhằm phát huy, khai thác lợi thế quan trọng này. Đà Nẵng nằm trong số ít các địa phương có nhiều trường đại học (khoảng 20 trường đại học, cơ sở đào tạo đại học), có lực lượng sinh viên đông đảo (khoảng trên 100.000 sinh viên, trong đó, Đại học Đà Nẵng chiếm 60.000 sinh viên), quy tụ đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đông đảo (trên 1.000 nhà giáo, chuyên gia, nhà khoa học có trình độ Tiến sỹ trở lên, trong đó, Đại học Đà Nẵng chiếm đa số, với gần 800 Tiến sĩ/Giáo sư/Phó Giáo sư). Nếu tính theo quy mô sinh viên trên vạn dân thì Đà Nẵng có tỷ lệ gần 800 sinh viên/1 vạn dân, thuộc top đầu cả nước, gần bằng Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh (Vinh Thông, 2025).

Thứ ba, đẩy mạnh đào tạo nhân lực trẻ có kỹ năng nghề cao, đáp ứng yêu cầu nhân lực trong kỷ nguyên công nghệ bứt phá. Tập trung các nguồn lực phát triển mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp chất lượng cao, ngành, nghề trọng điểm; hình thành các trường chất lượng cao, các trung tâm quốc gia, trung tâm vùng đào tạo và thực hành nghề chất lượng cao có tính chất hạt nhân, dẫn dắt, lan tỏa và thực hiện liên kết vùng hiệu quả, đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ năng nghề cao của một số ngành, lĩnh vực trọng điểm, mũi nhọn; phát triển các chương trình đào tạo chất lượng cao gắn với các ngành nghề mới, ứng dụng công nghệ mới, công nghệ cao, kỹ năng mới, kỹ năng tương lai; khuyến khích, tạo điều kiện phát triển các chương trình liên kết đào tạo với nước ngoài, các chương trình đào tạo kỹ năng nghề cao cho người nước ngoài tại Việt Nam; đánh giá, nhân rộng đào tạo theo các chương trình chuyển giao từ nước ngoài; áp dụng công nghệ đào tạo, nhân rộng các mô hình đào tạo tiên tiến của các nước phát triển; thí điểm mời giảng viên nước ngoài giảng dạy một số ngành, nghề chất lượng cao theo chuẩn quốc tế. Đồng thời, đa dạng hóa, đổi mới căn bản phương thức tổ chức đào tạo theo tiếp cận phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất thanh niên; khai phóng tiềm năng, khơi dậy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng của thanh niên vào thực tiễn nghề nghiệp; đổi mới phương thức đánh giá và công nhận tốt nghiệp có sự tham gia của doanh nghiệp đối với các chương trình chất lượng cao…

Thứ tư, xây dựng chương trình đào tạo ngắn hạn, đào tạo lại công nghệ thông tin. Cần có chính sách hỗ trợ và thiết kế các chương trình đào tạo cho các đối tượng khi tham gia đào tạo lại, đào tạo và bồi dưỡng nâng cao chuyên môn và kỹ năng cho người lao động. Đào tạo ngắn hạn nhằm trang bị các kiến thức kỹ năng công nghệ mới cho các đối tượng sinh viên đang học tại các cơ sở đào tạo, sinh viên đã tốt nghiệp, nhưng chưa kiếm được việc làm và những người đang làm tại các doanh nghiệp, tổ chức để nhanh chóng tăng số lượng và chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của thị trường. Cần tổ chức các chuyên đề tập huấn kiến thức về chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao kiến thức, nghiệp vụ quản lý nhà nước trên nền tảng chuyển đổi số cho các cấp lãnh đạo từ trung ương đến các cấp địa phương.

Thứ năm, đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin. Cần thiết lập các mạng lưới toàn cầu kết nối với công nghệ thế giới bằng cách nhập khẩu công nghệ cao, mời các chuyên gia nước ngoài đến giảng dạy, tiến hành các hoạt động liên doanh đào tạo và nghiên cứu, phát triển… Cần có chính sách thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực công nghệ thông tin tại các trường đào tạo nổi tiếng của thế giới (khuyến khích tự túc du học, Nhà nước cung cấp kinh phí để đào tạo lao động chuyên môn, kỹ thuật cao ở nước ngoài…) gắn với nhu cầu của đất nước. Khẩn trương triển khai xây dựng, ban hành và tổ chức triển khai thí điểm mô hình “Giáo dục đại học số” tại một số trường đại học phù hợp. Xây dựng, ban hành bộ chỉ số, tiêu chí đánh giá chuyển đổi số cơ sở giáo dục đại học. Mục tiêu đặt ra cho 158 trường đại học có chương trình đào tạo công nghệ thông tin, điện tử - viễn thông và an toàn thông tin, thì chỉ có tổng số tầm hơn 80.000 chỉ tiêu tuyển sinh mỗi năm. Do đó, việc triển khai mô hình giáo dục đại học số là cần thiết.

Thứ sáu, xây dựng chính sách thu hút, trọng dụng và giữ chân nhân tài. Trong cạnh tranh về nguồn nhân lực chất lượng cao, Đà Nẵng cần xây dựng chính sách thu hút nhân tài theo hướng toàn diện và dài hạn. Nhân lực trình độ cao, đặc biệt trong các ngành công nghệ, có khả năng dịch chuyển giữa các địa phương và quốc gia để tìm kiếm môi trường làm việc phù hợp. Vì vậy, chính sách thu hút nhân tài không nên chỉ tập trung vào tiền lương hoặc các khoản hỗ trợ ban đầu mà cần tạo dựng một môi trường trong đó người tài có cơ hội phát triển chuyên môn, nghiên cứu, khởi nghiệp và tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn của thành phố. Đối tượng thu hút cần được mở rộng, bao gồm chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư, nhà quản trị, doanh nhân công nghệ và người Việt Nam có trình độ cao đang làm việc ở nước ngoài. Cùng với thu hút, vấn đề quan trọng hơn là giữ chân và phát huy năng lực của nhân tài. Thành phố cần có cơ chế giao nhiệm vụ và đặt hàng nghiên cứu đối với chuyên gia, tạo điều kiện để họ chủ trì hoặc tham gia các chương trình, dự án chiến lược. Cơ chế đánh giá và đãi ngộ cũng cần dựa nhiều hơn vào kết quả, sản phẩm và đóng góp thực tế thay vì chỉ dựa trên thâm niên hoặc bằng cấp. Bên cạnh đó, môi trường sống là yếu tố không thể tách rời khỏi chính sách nhân tài. Một đô thị có chất lượng sống tốt, dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa và môi trường làm việc thuận lợi sẽ tạo điều kiện để chuyên gia và gia đình họ gắn bó lâu dài. Đà Nẵng vì vậy cần kết hợp chính sách nhân lực với xây dựng môi trường đô thị hấp dẫn, qua đó tạo lợi thế trong cạnh tranh thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

3. Kết luận

Trong kỷ nguyên công nghệ bứt phá, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, tự động hóa, dữ liệu lớn và các công nghệ mới đang tạo ra những thay đổi căn bản đối với mô hình tăng trưởng và thị trường lao động. Trong bối cảnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là yếu tố đầu vào của quá trình phát triển mà ngày càng trở thành nguồn lực nội sinh, giữ vai trò quyết định trong việc tiếp nhận, làm chủ và sáng tạo công nghệ. Đối với thành phố Đà Nẵng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bao gồm nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình xây dựng nền kinh tế số, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố. Để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Đà Nẵng cần chuyển mạnh từ tư duy phát triển nguồn nhân lực theo số lượng sang chú trọng chất lượng, năng lực và khả năng thích ứng. Trọng tâm cần tập trung vào đổi mới giáo dục và đào tạo; tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp; phát triển kỹ năng số, năng lực AI và ngoại ngữ; xây dựng cơ chế thu hút, trọng dụng và giữ chân nhân tài; đồng thời hình thành hệ thống đào tạo lại và học tập suốt đời. Cùng với đó, việc phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và môi trường làm việc có khả năng phát huy năng lực của chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư và lực lượng lao động trẻ là điều kiện quan trọng để biến tiềm năng nhân lực thành năng lực cạnh tranh thực tế. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cần được đặt trong mối quan hệ thống nhất với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số của thành phố. Khi con người được đặt ở vị trí trung tâm, được đào tạo phù hợp, có môi trường làm việc thuận lợi và có cơ hội phát huy năng lực sáng tạo, Đà Nẵng sẽ có điều kiện khai thác hiệu quả những cơ hội mà công nghệ mang lại, đồng thời chủ động thích ứng với những biến đổi của thị trường lao động. Đây là nền tảng quan trọng để thành phố nâng cao năng suất lao động, phát triển các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao và từng bước khẳng định vai trò là một trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực miền Trung và cả nước.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nguyễn Thành Chung (2023), Vai trò của nguồn nhân lực số trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia ở Việt Nam hiện nay, Tạp chí Thông tin và Truyền thông, số 7 (tháng 7-2023).

Nguyễn Hữu Dũng (2002), Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, Tạp chí Lý luận chính trị, số 8, tr.20.

Dessler, G (2015), Fundamentals of Human Resource Management (4th ed.). Pearson. Boston.

Phạm Minh Hạc (1996), Vấn đề con người trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.147-148.

Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam (2025), Báo cáo số 24/BC-UBND ngày 06/02/2025 về việc thực hiện chính sách, pháp luật về phát triển và sử dụng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2021 - 2024.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2011). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI. Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.130.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, t.I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.201, 203-204.

International Labour Organization (2021). Skills and lifelong learning for a future of work. ILO.

Chính phủ (2020), Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03-6-2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, tr.8-9,12-13.

McConnell, C. R., Brue, S. L., & Flynn, S. M (2018), Economics: Principles, problems, and policies (21st ed.), McGraw-Hill Education.

Vinh Thông (2025), Đà Nẵng xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho giai đoạn mới, Báo Điện tử V0V. https://vov.vn/xa-hoi/da-nang-xay-dung-nguon-nhan-luc-chat-luong-cao-cho-giai-doan-moi-post1201113.vov

Hạ Vĩ (2025), Công bố thành lập thành phố Đà Nẵng mới, https://tapchicongthuong.vn/cong-bo-thanh-lap-thanh-pho-da-nang-moi-142278.htm

Tác giả: ThS. Nguyễn Thị Hồng Hiền, Trường Chính trị thành phố Đà Nẵng

Nguồn tin: Sở Dân tộc và Tôn giáo