Với địa bàn miền núi rộng, nhiều xã biên giới và cộng đồng các dân tộc thiểu số cùng sinh sống, thực hiện tốt chính sách dân tộc không chỉ là yêu cầu bảo đảm an sinh xã hội mà còn có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển bền vững của thành phố Đà Nẵng. Những kết quả đạt được trong giai đoạn 2020-2025 đã tạo chuyển biến tích cực trong đời sống đồng bào. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, nhất là sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, việc thực hiện chính sách dân tộc cần chuyển mạnh từ hỗ trợ, giải quyết khó khăn trước mắt sang phát huy nội lực, tạo sinh kế bền vững và mở rộng cơ hội phát triển cho đồng bào.
Những chuyển biến từ thực tiễn
Khu vực đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của thành phố Đà Nẵng có 157,42 km đường biên giới tiếp giáp nước Lào, là địa bàn xung yếu về quốc phòng, an ninh. Tổng số người đồng bào dân tộc thiểu số khoảng 161.251 người; có hơn 37 dân tộc thiểu số, chiếm tỷ lệ 5,5% dân số toàn thành phố. Có 4 nhóm thành phần dân tộc chính định cư từ lâu đời như Cơ Tu, Co, Xê Đăng, Gié Triêng (ở Quảng Nam cũ); người Hoa, Cơ Tu (ở Đà Nẵng cũ) [1].
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã triển khai nhiều chủ trương, chính sách nhằm phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tại Đà Nẵng, các chương trình mục tiêu quốc gia cùng những chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, giảm nghèo, giáo dục, y tế, văn hóa và xây dựng kết cấu hạ tầng đã tạo ra những chuyển biến đáng ghi nhận.
Đến năm 2024, hơn 313 công trình hạ tầng giao thông, điện, trường học, nhà văn hóa, nước sinh hoạt và cơ sở y tế được xây dựng, góp phần cải thiện điều kiện sống và sản xuất. Các chính sách hỗ trợ nhà ở, sắp xếp dân cư, định canh, định cư được triển khai, trong đó 345/595 hộ thuộc nhóm dự án sắp xếp dân cư đã được hỗ trợ. Đáng chú ý, các chương trình phát triển sâm Ngọc Linh, dược liệu, quế Trà My, kinh tế vườn, trang trại và hợp tác xã từng bước mở ra hướng phát triển kinh tế dựa trên lợi thế đặc thù của địa phương.
Cùng với đầu tư hạ tầng và phát triển sản xuất, các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa và an sinh xã hội tiếp tục được quan tâm. Chính sách bảo hiểm y tế đã hỗ trợ 44.061 người với tổng kinh phí hơn 10 tỷ đồng. Năm 2025, thành phố triển khai xây dựng sáu trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới, với tổng vốn đầu tư hơn 1.500 tỷ đồng. Đây là sự đầu tư có ý nghĩa lâu dài, không chỉ cải thiện điều kiện học tập mà còn góp phần tạo nền tảng nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực tại những địa bàn còn nhiều khó khăn.
Đặc biệt, công tác bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc gắn với phát triển du lịch cộng đồng từng bước được chú trọng. Việc phục dựng lễ hội truyền thống, khôi phục nghề dệt thổ cẩm, xây dựng nhà Gươl và duy trì các hoạt động văn hóa, thể thao góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào.
Những kết quả trên cho thấy chính sách dân tộc đã từng bước đi vào đời sống, tạo điều kiện để đồng bào tiếp cận tốt hơn các dịch vụ cơ bản, cải thiện sinh kế và tham gia vào quá trình phát triển chung của thành phố.
Chính sách dân tộc trước yêu cầu mới
Bên cạnh những kết quả đạt được, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Đà Nẵng vẫn còn không ít khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo tại một số địa bàn còn cao, có nơi trên 40%; sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, manh mún, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Thiên tai, bão lũ, sạt lở đất thường xuyên gây thiệt hại về tài sản, ảnh hưởng đến sinh kế và đời sống người dân. Chất lượng giáo dục, y tế chưa đồng đều; tình trạng thiếu giáo viên, cán bộ y tế ở một số địa bàn vẫn là vấn đề cần quan tâm. Một số giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một trong quá trình giao lưu và hội nhập.
Đáng chú ý, khoảng cách về điều kiện phát triển giữa miền núi và đô thị vẫn còn khá lớn. Tiềm năng về rừng, dược liệu, nông nghiệp đặc sản và du lịch sinh thái chưa được khai thác tương xứng. Điều này đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong thực hiện chính sách dân tộc: không chỉ tập trung hỗ trợ những gì người dân đang thiếu mà cần tạo điều kiện để đồng bào tự chủ hơn trong phát triển kinh tế, tiếp cận tri thức, công nghệ và các cơ hội thị trường.
Một vấn đề mới cần đặc biệt quan tâm là việc tổ chức thực hiện chính sách dân tộc trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi cấp huyện không còn, chức năng trung gian trong tổ chức, điều phối và theo dõi thực hiện chính sách có sự thay đổi. Nếu không kịp thời hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp và nâng cao năng lực cán bộ cấp xã, nguy cơ chồng chéo trách nhiệm hoặc gián đoạn trong triển khai chính sách có thể phát sinh. Trong khi đó, cấp xã là cấp trực tiếp gần dân, hiểu dân và giải quyết những vấn đề cụ thể của cộng đồng.
Đổi mới phương thức thực hiện chính sách trong giai đoạn mới
Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Đà Nẵng lần thứ nhất tiếp tục xác định yêu cầu thực hiện hiệu quả các chủ trương của Đảng về công tác dân tộc, tôn giáo, dân vận và dân chủ ở cơ sở. Định hướng này đòi hỏi thành phố phải có những giải pháp đồng bộ, phù hợp với đặc điểm từng địa bàn và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Trước hết, cần hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện chính sách dân tộc trong mô hình chính quyền hai cấp, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, nhất là trách nhiệm của chính quyền cấp xã. Đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc cần được đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn, kỹ năng quản lý và kiến thức văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào. Đồng thời, chú trọng phát triển đội ngũ cán bộ là người dân tộc thiểu số, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản và người có uy tín trong cộng đồng.
Cùng với đó, cần đổi mới chính sách phát triển sinh kế theo hướng khai thác hiệu quả lợi thế từng vùng. Cần tập trung phát triển các chuỗi giá trị dược liệu, lâm nghiệp bền vững, nông sản đặc sản và du lịch cộng đồng; tăng cường kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã với người dân trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Việc hỗ trợ cần gắn với đào tạo nghề, chuyển giao khoa học - công nghệ, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực tự tổ chức sản xuất của cộng đồng.
Một yêu cầu quan trọng khác là đẩy mạnh chuyển đổi số trong thực hiện chính sách dân tộc. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu về dân cư, hộ nghèo, việc làm, giáo dục, y tế và tình hình thực hiện các chương trình hỗ trợ sẽ giúp chính quyền quản lý chính xác đối tượng, theo dõi tiến độ và đánh giá hiệu quả chính sách. Tuy nhiên, chuyển đổi số phải đi đôi với phổ cập kỹ năng số, bảo đảm hạ tầng viễn thông và hỗ trợ người dân sử dụng các nền tảng, dịch vụ số. Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đồng bào có khả năng tiếp cận và sử dụng trong đời sống hằng ngày.
Quan trọng hơn cả, cần xác định đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tham gia xây dựng, thực hiện và giám sát chính sách. Mọi chương trình phát triển cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của cộng đồng, tôn trọng đặc điểm văn hóa và khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường. Khi người dân được tham gia vào quá trình ra quyết định, được trao cơ hội và điều kiện phát triển, chính sách mới có thể tạo ra những chuyển biến thực chất và bền vững.
Thực hiện tốt chính sách dân tộc ở Đà Nẵng vì thế không chỉ là thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đô thị, mà còn là quá trình chuyển hóa tiềm năng, bản sắc và sức mạnh cộng đồng thành nguồn lực phát triển. Từ bảo đảm an sinh đến tạo dựng sinh kế, từ hỗ trợ trước mắt đến trao cơ hội lâu dài, đó chính là hướng đi cần thiết để đồng bào các dân tộc thiểu số cùng tham gia, cùng thụ hưởng và cùng đóng góp vào mục tiêu xây dựng thành phố Đà Nẵng phát triển nhanh, bền vững.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sở Dân tộc và Tôn giáo (2025), Báo cáo số 1184/BC-SDTTG ngày 30-10-2025 về tình hình kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi công tác tín ngưỡng, tôn giáo năm 2025.